O PLOTCE JAKO MOŻLIWYM NARZĘDZIU DEZINFORMACJI: WOJNA W UKRAINIE Z 2022 R. I NIEKTÓRE PLOTKI W POLSCE
Słowa kluczowe:
plotka, dezinformacja, wojna, RosjaAbstrakt
Z dostępnych badań wynika, że w procesie dystrybucji dezinformacji niekiedy uczestniczą m.in. także jednostki, które niekoniecznie wspierają zasadniczych celów danej kampanii. Zjawisko to jest przedmiotem interdyscyplinarnych badań. W odniesieniu do tytułowych pojęć, wydaje się, że mogą się one niekiedy krzyżować. Celem tego artykułu jest analiza plotki pod kątem cech, które mogą sprzyjać zastosowaniu tego rodzaju komunikatów jako środka dezinformacji - z uwzględnieniem powyższego zagadnienia. Przyjęte metody badawcze obejmują analizę obu tych pojęć oraz przykładów narracji zbieżnych z interesami rosyjskimi, krążących w Polsce po wybuchu wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022 r. Przeprowadzone badanie pozwala wyodrębnić pewne cechy plotek, dzięki którym mogą one stanowić wygodny środek dla dezinformacji. Prowadzi również do wniosku, że niektóre spośród nich można wyjaśnić zarówno w kontekście skutecznej dezinformacji, jak i w kategoriach komunikatów, które powstały spontanicznie, choć w związku ze wspomnianą wojną.
Pobrania
Statystyki pobrań niedostępne.
Bibliografia
PIŚMIENNICTWO
LITERATURE
Ajir M., Vailliant B, Russian Information Warfare: Implications for Deterrence Theory, „Strategic Studies Quarterly” 2018, t. 12, nr 3.
Argemi M., Fine G.A., Faked News: The Politics of Rumour in British World War II Propaganda, „Journal of War & Culture Studies” 2019, nr 12(2). https://doi.org/10.1080/17526272.2018.1495905
Best J., Bogle K. A., Johnston Ch., The Shag-Band Menace: Tracing the Spread of a Contemporary Legend, „Symbolic Interaction” 2012, t. 35 (4). https://doi.org/10.1002/symb.29
Brunvand J.H., The Choking Doberman and Other New Urban Legends, Norton, New York-London 1984.
Ceylana G., Anderson I. A., Wood W., Sharing of misinformation is habitual, not just lazy or biased, „Proceedings of the National Academy of Sciences” 2023, t. 120, nr 4. https://doi.org/10.1073/pnas.2216614120
Czubala D., Współczesne legendy miejskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 1993.
Czubala D., Wokół legendy miejskiej, Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2005.
Darczewska J., The anatomy of Russian information warfare. The Crimean operation, a case study, OSW Point of View Number 42, May 2014.
Dobek-Ostrowska B., Komunikowanie polityczne i publiczne, PWN, Warszawa 2007.
Gelfert A., Fake News: A Definition, „Informal Logic” 2018, nr 38(1). https://doi.org/10.22329/il.v38i1.5068
Guerini M., Strapparava C., Credible or Incredible? Dissecting Urban Legends, [w:] Computational Linguistics and Intelligent Text Processing. CICLing 2014, red. A. Gelbukh, t. 8404, Springer, Berlin, Heidelberg 2014. https://doi.org/10.1007/978-3-642-54903-8_37
Guess A.M., Lyons B.A., Misinformation, Disinformation, and Online Propaganda, [w:] Social Media and Democracy: The State of the Field, Prospects for Reform, red. N. Persily, J. A. Tucker, Cambridge University Press, Cambridge-New York 2020. https://doi.org/10.1017/9781108890960
Kahneman D., Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, Media Rodzina, Poznań 2012.
Karlsen G.H., Divide and rule: ten lessons about Russian political influence activities in Europe, „Palgrave Communications” 2019, nr 5(1).
Mahl D., Schäfer M.S., Zeng J., Conspiracy theories in online environments: An interdisciplinary literature review and agenda for future research, „New Media & Society” 2022, nr 0(0). https://doi.org/10.1177/14614448221075759
Marek M., Operacja Ukraina. Kampanie dezinformacyjne, narracje, sposoby działania rosyjskich ośrodków propagandowych przeciwko państwu ukraińskiemu w okresie 2013–2019, Difin, Warszawa 2020.
Rosiak-Zięba E., Radiofobia w świecie plotki. Katastrofa w Czarnobylu a wybuchy paniki we współczesnej Polsce, „Przegląd Humanistyczny” 2017, t. 61, nr 1 (456). http://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0009.9233
Sadura P., Sierakowski S., Polacy za Ukrainą, ale przeciw Ukraińcom. Raport z badań socjologicznych, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2022.
Strand C., Svensson J., Sanz M., Blomeyer R., Disinformation campaigns about LGBTI+ people in the EU and foreign influence, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Zewnętrznej UE, Bruksela 2021. https://doi.org/10.2861/980572
Szymanek K., O teoriach spiskowych, „Folia Philosophica” 2012, nr 30.
Szymanek K., Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, PWN, Warszawa 2005.
Thakur D., Hankerson D.L., Facts and their discontents: A research agenda for Disinformation Race & Gender, Center for Democracy & Technology 2021.
Uscinski J.E., The Study of Conspiracy Theories, “Argumenta” 2018, nr 3(2).
Wagner A., Plotka jako narzędzie kształtowania rzeczywistości społecznej. Afera Rywina w dyskursie prasowym, „Studia Socjologiczne” 2006, nr 4 (183).
White L., Social Construction and Social Consequences: Rumors and Evidence, [w:] Rumor Mills: The Social Impact of Rumor and Legend, red. G. A. Fine, V. Campion-Vincent, Ch. Heath, Transaction Publishers, New Brunswick, NJ 2005. https://doi.org/10.4324/9781315128795-21
Wojnowski M., Koncepcja „wojny nowej generacji” w ujęciu strategów Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2015, t. 7, nr 13.
ŹRÓDŁA
SOURCES
Barnes J.E., Goldman A., Russia Trying to Stoke U.S. Racial Tensions Before Election, Officials Say, https://www.nytimes.com/2020/03/10/us/politics/russian-interference-race.html.
Jabłonowski K., Informacja o „promieniotwórczej chmurze znad Czarnobyla” to fake news. Przestrzegamy, https://konkret24.tvn24.pl/polska/informacja-o-promieniotworczej-chmurze-znad-czarnobyla-to-fake-news-przestrzegamy-ra1101461.
Lipka K., Nie, polskie dzieci nie są wyrzucane ze szpitali onkologicznych, by zwolnić miejsce dla dzieci z Ukrainy, https://fakenews.pl/zdrowie/nie-polskie-dzieci-nie-sa-wyrzucane-ze-szpitali-onkologicznych-by-zwolnic-miejsce-dla-dzieci-z-ukrainy/.
Mierzyńska A., Eto nie nasza wajna! W Polsce coraz silniejsza agresja informacyjna przeciwko Ukrainie, https://oko.press/eto-nie-nasza-wajna-w-polsce-coraz-silniejsza-agresja-informacyjna-przeciwko-ukrainie.
Mierzyńska A., Polskie antyukraińskie upiory rozpełzły się po internecie. Ale to nadal margines, https://oko.press/polskie-antyukrainskie-upiory-rozpelzly-sie-po-internecie-ale-to-nadal-margines/.
Mierzyńska A., Rosyjską propagandę szerzą polskie portale. Znaleźliśmy 23 takie witryny!, https://oko.press/rosyjska-propagande-szerza-polskie-portale-znalezlismy-23-takie-witryny.
Mierzyńska A., Ruski ład. Tropimy rosyjskie ślady w Polsce. Są liczne, https://oko.press/ruski-lad-tropimy-rosyjskie-slady-w-polsce-sa-liczne.
Mierzyńska A., Wojna informacyjna. Jak Kreml próbuje wywołać strach w Polsce i na Zachodzie [ANALIZA], https://oko.press/wojna-informacyjna-kreml-antyukrainskie-nastroje.
Mierzyńska A., Wzrosła liczba wpisów z antyukraińską narracją. Znamy niechlubnych „liderów”, https://oko.press/wzrosla-liczba-wpisow-z-antyukrainska-narracja-znamy-niechlubnych-liderow.
Orzeł K., Chmura radioaktywna nad Polską? To fake news, https://fakenews.pl/zdrowie/chmura-radioaktywna-nad-polska-to-fake-news#disqus_thread/.
Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/sluzby-specjalne/polska-na-celowniku-dezinformacji, „Polska na celowniku dezinformacji”.
Sroczyński G., Cała Polska kocha Ukraińców? Są już sondaże tak złe, że nie zostały opublikowane”, https://next.gazeta.pl/next/7,151003,29136111,cala-polska-kocha-ukraincow-sa-juz-sondaze-tak-zle-ze-nie.html.
Strona Komisji Europejskiej, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/2022-strengthened-code-practice-disinformation, „2022 Strengthened Code of Practice on Disinformation”.
Strona Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/08/Pillars-of-Russia%E2%80%99s-Disinformation-and-Propaganda-Ecosystem_08-04-20.pdf, “GEC Special Report: Pillars of Russia’s Disinformation and Propaganda Ecosystem”.
Strona Komisji Europejskiej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0236&from=PL, „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie”.
Strona internetowa miasta Żywiec, https://zywiec.pl/wladze-miasta, „Władze miasta”.
Użytkownik @przeciw_wojnie, https://twitter.com/przeciw_wojnie/status/1510271227792875527/photo/1.
Wiśniewska I., Sputnik over Europe, https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2021-04-02/sputnik-over-europe.
Wojcieszko S., Rosyjska dezinformacja w Europie Wschodniej - od 18 do 24 lipca 2022. Raport, https://fakenews.pl/badania/rosyjska-dezinformacja-w-europie-wschodniej-od-18-do-24-lipca-2022-roku-raport/.
Wójcik K., Pomoc dla Ukraińców pod większą kontrolą, https://www.rp.pl/cudzoziemcy/art37288951-pomoc-dla-ukraincow-pod-wieksza-kontrola.
Zadroga M., Ruch antyszczepionkowy, a propaganda prorosyjska w mediach społecznościowych. Raport, https://fakenews.pl/badania/ruch-antyszczepionkowy-a-propaganda-prorosyjska-w-mediach-spolecznosciowych-raport/.
LITERATURE
Ajir M., Vailliant B, Russian Information Warfare: Implications for Deterrence Theory, „Strategic Studies Quarterly” 2018, t. 12, nr 3.
Argemi M., Fine G.A., Faked News: The Politics of Rumour in British World War II Propaganda, „Journal of War & Culture Studies” 2019, nr 12(2). https://doi.org/10.1080/17526272.2018.1495905
Best J., Bogle K. A., Johnston Ch., The Shag-Band Menace: Tracing the Spread of a Contemporary Legend, „Symbolic Interaction” 2012, t. 35 (4). https://doi.org/10.1002/symb.29
Brunvand J.H., The Choking Doberman and Other New Urban Legends, Norton, New York-London 1984.
Ceylana G., Anderson I. A., Wood W., Sharing of misinformation is habitual, not just lazy or biased, „Proceedings of the National Academy of Sciences” 2023, t. 120, nr 4. https://doi.org/10.1073/pnas.2216614120
Czubala D., Współczesne legendy miejskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 1993.
Czubala D., Wokół legendy miejskiej, Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2005.
Darczewska J., The anatomy of Russian information warfare. The Crimean operation, a case study, OSW Point of View Number 42, May 2014.
Dobek-Ostrowska B., Komunikowanie polityczne i publiczne, PWN, Warszawa 2007.
Gelfert A., Fake News: A Definition, „Informal Logic” 2018, nr 38(1). https://doi.org/10.22329/il.v38i1.5068
Guerini M., Strapparava C., Credible or Incredible? Dissecting Urban Legends, [w:] Computational Linguistics and Intelligent Text Processing. CICLing 2014, red. A. Gelbukh, t. 8404, Springer, Berlin, Heidelberg 2014. https://doi.org/10.1007/978-3-642-54903-8_37
Guess A.M., Lyons B.A., Misinformation, Disinformation, and Online Propaganda, [w:] Social Media and Democracy: The State of the Field, Prospects for Reform, red. N. Persily, J. A. Tucker, Cambridge University Press, Cambridge-New York 2020. https://doi.org/10.1017/9781108890960
Kahneman D., Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, Media Rodzina, Poznań 2012.
Karlsen G.H., Divide and rule: ten lessons about Russian political influence activities in Europe, „Palgrave Communications” 2019, nr 5(1).
Mahl D., Schäfer M.S., Zeng J., Conspiracy theories in online environments: An interdisciplinary literature review and agenda for future research, „New Media & Society” 2022, nr 0(0). https://doi.org/10.1177/14614448221075759
Marek M., Operacja Ukraina. Kampanie dezinformacyjne, narracje, sposoby działania rosyjskich ośrodków propagandowych przeciwko państwu ukraińskiemu w okresie 2013–2019, Difin, Warszawa 2020.
Rosiak-Zięba E., Radiofobia w świecie plotki. Katastrofa w Czarnobylu a wybuchy paniki we współczesnej Polsce, „Przegląd Humanistyczny” 2017, t. 61, nr 1 (456). http://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0009.9233
Sadura P., Sierakowski S., Polacy za Ukrainą, ale przeciw Ukraińcom. Raport z badań socjologicznych, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2022.
Strand C., Svensson J., Sanz M., Blomeyer R., Disinformation campaigns about LGBTI+ people in the EU and foreign influence, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Zewnętrznej UE, Bruksela 2021. https://doi.org/10.2861/980572
Szymanek K., O teoriach spiskowych, „Folia Philosophica” 2012, nr 30.
Szymanek K., Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, PWN, Warszawa 2005.
Thakur D., Hankerson D.L., Facts and their discontents: A research agenda for Disinformation Race & Gender, Center for Democracy & Technology 2021.
Uscinski J.E., The Study of Conspiracy Theories, “Argumenta” 2018, nr 3(2).
Wagner A., Plotka jako narzędzie kształtowania rzeczywistości społecznej. Afera Rywina w dyskursie prasowym, „Studia Socjologiczne” 2006, nr 4 (183).
White L., Social Construction and Social Consequences: Rumors and Evidence, [w:] Rumor Mills: The Social Impact of Rumor and Legend, red. G. A. Fine, V. Campion-Vincent, Ch. Heath, Transaction Publishers, New Brunswick, NJ 2005. https://doi.org/10.4324/9781315128795-21
Wojnowski M., Koncepcja „wojny nowej generacji” w ujęciu strategów Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2015, t. 7, nr 13.
ŹRÓDŁA
SOURCES
Barnes J.E., Goldman A., Russia Trying to Stoke U.S. Racial Tensions Before Election, Officials Say, https://www.nytimes.com/2020/03/10/us/politics/russian-interference-race.html.
Jabłonowski K., Informacja o „promieniotwórczej chmurze znad Czarnobyla” to fake news. Przestrzegamy, https://konkret24.tvn24.pl/polska/informacja-o-promieniotworczej-chmurze-znad-czarnobyla-to-fake-news-przestrzegamy-ra1101461.
Lipka K., Nie, polskie dzieci nie są wyrzucane ze szpitali onkologicznych, by zwolnić miejsce dla dzieci z Ukrainy, https://fakenews.pl/zdrowie/nie-polskie-dzieci-nie-sa-wyrzucane-ze-szpitali-onkologicznych-by-zwolnic-miejsce-dla-dzieci-z-ukrainy/.
Mierzyńska A., Eto nie nasza wajna! W Polsce coraz silniejsza agresja informacyjna przeciwko Ukrainie, https://oko.press/eto-nie-nasza-wajna-w-polsce-coraz-silniejsza-agresja-informacyjna-przeciwko-ukrainie.
Mierzyńska A., Polskie antyukraińskie upiory rozpełzły się po internecie. Ale to nadal margines, https://oko.press/polskie-antyukrainskie-upiory-rozpelzly-sie-po-internecie-ale-to-nadal-margines/.
Mierzyńska A., Rosyjską propagandę szerzą polskie portale. Znaleźliśmy 23 takie witryny!, https://oko.press/rosyjska-propagande-szerza-polskie-portale-znalezlismy-23-takie-witryny.
Mierzyńska A., Ruski ład. Tropimy rosyjskie ślady w Polsce. Są liczne, https://oko.press/ruski-lad-tropimy-rosyjskie-slady-w-polsce-sa-liczne.
Mierzyńska A., Wojna informacyjna. Jak Kreml próbuje wywołać strach w Polsce i na Zachodzie [ANALIZA], https://oko.press/wojna-informacyjna-kreml-antyukrainskie-nastroje.
Mierzyńska A., Wzrosła liczba wpisów z antyukraińską narracją. Znamy niechlubnych „liderów”, https://oko.press/wzrosla-liczba-wpisow-z-antyukrainska-narracja-znamy-niechlubnych-liderow.
Orzeł K., Chmura radioaktywna nad Polską? To fake news, https://fakenews.pl/zdrowie/chmura-radioaktywna-nad-polska-to-fake-news#disqus_thread/.
Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/sluzby-specjalne/polska-na-celowniku-dezinformacji, „Polska na celowniku dezinformacji”.
Sroczyński G., Cała Polska kocha Ukraińców? Są już sondaże tak złe, że nie zostały opublikowane”, https://next.gazeta.pl/next/7,151003,29136111,cala-polska-kocha-ukraincow-sa-juz-sondaze-tak-zle-ze-nie.html.
Strona Komisji Europejskiej, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/2022-strengthened-code-practice-disinformation, „2022 Strengthened Code of Practice on Disinformation”.
Strona Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/08/Pillars-of-Russia%E2%80%99s-Disinformation-and-Propaganda-Ecosystem_08-04-20.pdf, “GEC Special Report: Pillars of Russia’s Disinformation and Propaganda Ecosystem”.
Strona Komisji Europejskiej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0236&from=PL, „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie”.
Strona internetowa miasta Żywiec, https://zywiec.pl/wladze-miasta, „Władze miasta”.
Użytkownik @przeciw_wojnie, https://twitter.com/przeciw_wojnie/status/1510271227792875527/photo/1.
Wiśniewska I., Sputnik over Europe, https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2021-04-02/sputnik-over-europe.
Wojcieszko S., Rosyjska dezinformacja w Europie Wschodniej - od 18 do 24 lipca 2022. Raport, https://fakenews.pl/badania/rosyjska-dezinformacja-w-europie-wschodniej-od-18-do-24-lipca-2022-roku-raport/.
Wójcik K., Pomoc dla Ukraińców pod większą kontrolą, https://www.rp.pl/cudzoziemcy/art37288951-pomoc-dla-ukraincow-pod-wieksza-kontrola.
Zadroga M., Ruch antyszczepionkowy, a propaganda prorosyjska w mediach społecznościowych. Raport, https://fakenews.pl/badania/ruch-antyszczepionkowy-a-propaganda-prorosyjska-w-mediach-spolecznosciowych-raport/.
Pobrania
Opublikowane
15-10-2024
Numer
Dział
Artykuły recenzowane
Jak cytować
Rosiak-Zięba, Ewa. 2024. “O PLOTCE JAKO MOŻLIWYM NARZĘDZIU DEZINFORMACJI: WOJNA W UKRAINIE Z 2022 R. I NIEKTÓRE PLOTKI W POLSCE”. Wiedza Obronna 288 (3): 180-202. https://wiedzaobronna.edu.pl/index.php/wo/article/view/321.
