KONFLIKT MILITARNY W UKRAINIE W ASPEKCIE SYSTEMU KONTROLI PRZESTRZENI POWIETRZNEJ
DOI:
https://doi.org/10.34752/jf7g8x68Słowa kluczowe:
kontrola przestrzeni powietrznej, integracja powietrzno-lądowa, konflikt w Ukrainie, operacje połączoneAbstrakt
Efektywne, elastyczne i bezpieczne wykonywanie zadań nad rejonem konfliktu wymaga sprawnej kontroli przestrzeni powietrznej. W artykule podjęto próbę poznania i zrozumienia systemu kontroli przestrzeni powietrznej Rosji i Ukrainy w konflikcie, oraz zbadania konsekwencji ich niewłaściwego działania. Udzielono odpowiedzi w jaki sposób i z jakim skutkiem Rosja i Ukraina kontrolują przestrzeń powietrzną na teatrze działań? W procesie badań wykorzystano metody teoretyczne analizy tekstów i dokumentów, abstrahowania, syntezy i wnioskowania oraz metody empiryczne w postaci wywiadów i obserwacji. Pozwoliły one wskazać, że Rosjanie kontrolują przestrzeń powietrzną za pomocą naziemnych radarów Kasta-2E2 i Podlyot. Aby widzieć dalej, więcej i szybciej w przestrzeni powietrznej Ukrainy używają AWACS A-50M/U Mainstay oraz Ił-22M Coot B. Wykrywają one cele powietrzne i naziemne, kontrolują myśliwce podczas przechwytywania celów powietrznych oraz naprowadzają samoloty wielozadaniowe na cele naziemne. Rosjanie wykorzystują samoloty rozpoznania i walki elektronicznej Ił-22P w celu uzyskania przewagi informacyjnej. Z kolei Ukraińcy kontrolują przestrzeń powietrzną za pomocą czterech regionalnych ODN, które integrują kompleksowy obraz sytuacji powietrznej z naziemnych radarów nadzoru i kontroli przestrzeni powietrznej. Operacje powietrzne, w tym użytkowanie przestrzeni powietrznej planują głównie w organie dowodzenia Sił Powietrznych. W procesie planowania zaangażowani są piloci lotnictwa uderzeniowego i myśliwskiego oraz oficerowie z jednostek naziemnych systemów obrony powietrznej. Aplikacje komórkowe zwiększają świadomość wojsk o sytuacji w przestrzeni powietrznej, natomiast system identyfikacji BSP zwiększa możliwości przeciwdziałania zagrożeniom z powietrza i ogniu bratobójczemu. W artykule potwierdzono, że niepoprawne działanie systemu kontroli przestrzeni powietrznej skutkuje niezamierzonymi zestrzeleniami cywilnych i wojskowych statków powietrznych. Wnioski z badań mogą być wykorzystane w procesie ulepszania systemów kontroli przestrzeni powietrznej państw NATO.
Pobrania
Bibliografia
AAP-6 (edition 2021) NATO glossary of terms and definitions, NATO Standardization Office, Brussels 2021.
Pokaż w Google Scholar
AFDP 3-52 Airspace Control, U.S. Air Force, Arlington 2021.
Pokaż w Google Scholar
AJP-3.3.5 Allied joint doctrine for airspace control, NATO Standarization Agency, Brussels 2013.
Pokaż w Google Scholar
AJP-3.3 Allied joint doctrine for air and space operations, NATO Standarization Office, Brussels 2016.
Pokaż w Google Scholar
ATP-3.3.5.1 (2016) Joint airspace control tactics, techniques and procedures, NATO Standardization office Brussels 2016.
Pokaż w Google Scholar
Babbie E, Podstawy badań społecznych, PWN, Warszawa 2008.
Pokaż w Google Scholar
Botella S., Nesterowicz M., Przybycień W., Sołtysiak A., Katastrofa lotu Malaysia Airlines MH17, „Securo” 2022, nr 8–9.
Pokaż w Google Scholar
Bronk J., Reynolds N., Watling J., The Russian Air War and Ukrainian Requirements for Air Defence, special report 7 November 2022, RUSI, London 2022.
Pokaż w Google Scholar
Davies P. H. J., Counterintelligence and escalation from hybrid to total war in the Russo-Ukrainian conflict 2014–2024, „Intelligence and National Security” 2024, 39(3). DOI: https://doi.org/10.1080/02684527.2024.2329419.
Pokaż w Google Scholar
Dev N., Exploitation of Air Power in Russia-Ukraine Conflict and Lessons for IAF, Forum for National Security studies-Blue Yonder, Vol. I, Issue I, 2024.
Pokaż w Google Scholar
DD-3.3.3(B) Koordynacja działań powietrzno-morskich w operacji połączonej, Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych, Bydgoszcz 2022.
Pokaż w Google Scholar
DD-3.3.5(B) Kontrola przestrzeni powietrznej, Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych, Bydgoszcz 2014.
Pokaż w Google Scholar
Dudney R. S., The Gulf War II Air Campaign, by the Numbers, „Air Force Magazine” July 2003.
Pokaż w Google Scholar
Franco R. I., Russian Air Force’s Performance in Ukraine, “JAPCC Journal”2023 edit. 35, s. 52.
Pokaż w Google Scholar
Galamison M. S., Petersen M. B., Failures of the Russian Aerospace Forces in Ukraine, „Air & Space Operations Review” 2023, vol. 2, no. 3.
Pokaż w Google Scholar
Glen A., Marud W., Kontrola przestrzeni powietrznej, AON, Warszawa 2005.
Pokaż w Google Scholar
Grenda B., Nowak J., Wybrane problemy zarządzania kryzysowego w organizacjach lotniczych, AON, Warszawa 2013.
Pokaż w Google Scholar
JP 3-52 Joint Airspace Control, Joint Chiefs of Staff, Washington 2010.
Pokaż w Google Scholar
Корсунов С. І., Волков А. Ф., Орєхов С. В., Попадюк Р. В., Черкашин С. В.,. Ярощук В. В, Аналіз застосування засобів повітряного нападу російської федерації протягом першого року російсько-української війни, „Системи озброєння і військова техніка”2023, t. 74 nr 2. DOI: https://doi.org/10.30748/soivt.2023.74.08.
Pokaż w Google Scholar
Krawczyk J., Tomaszycki M., NATO Command System and Air Policing in the Polish Airspace, „Defence Science Review” 2021, nr 11. DOI: https://doi.org/10.37055/pno/146918.
Pokaż w Google Scholar
Kharuk A., Ukraine’s Air Defence in the Russian-Ukrainian War (2022–2024): Progress in Regression, „face of war” 2024, nr 2, s. 150. DOI: https://doi.org/10.18778/3071-7779.2024.2.09.
Pokaż w Google Scholar
Lubiejewski S., Kontrola przestrzeni powietrznej w świetle konfliktów zbrojnych, „Kwartalnik Bellona” 2024, t. 718, nr 3. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.9916.
Pokaż w Google Scholar
Lubiejewski S., Conclusions from the Use of Aviation in the First Half of the First Year of the Ukrainian-Russian War, „Security and Defence Quarterly” 2023, t. 42, nr 2. DOI: https://doi.org/10.35467/sdq/161959.
Pokaż w Google Scholar
Marciniak M., System kontroli przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej w czasie kryzysu i wojny, rozprawa doktorska, AON, Warszaw 2000.
Pokaż w Google Scholar
Malyarenko T., Wolff S., The logic of competitive influence-seeking: Russia, Ukraine, and the conflict in Donbas, „Post-Soviet Affairs” 2018, t. 34, no 4, s. 191–212. DOI: https://doi.org/10.1080/1060586X.2018.1425083.
Pokaż w Google Scholar
Макаров В., Рєзнік В., Боротьба в повітряному просторі під час війни Росії проти України: узагальнення перших місяців, „Український історичний журнал” 2022, nr 6. DOI: https://doi.org/10.15407/uhj2022.06.017.
Pokaż w Google Scholar
Moseley M., Operation IRAQI FREEDOM—by the numbers. Shaw Air Force Base, „SC: United States Air Force Central (USCENTAF)” 2003.
Pokaż w Google Scholar
Moriki A., Development of Air Battle in the Russia Ukraine War (February 2022 to September 2024), „National Institute for Defense Studies” No. 357 October 22, Tokyo 2024.
Pokaż w Google Scholar
Radomyski A., Malinowski P., Michalski D., Środowisko bezpieczeństwa powietrznego państwa, MON, Warszawa 2022.
Pokaż w Google Scholar
Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań społecznych, Katowice 1999.
Pokaż w Google Scholar
Shrader Ch. R., Amicicide: The Problem of Friendly Fire in Modern War, US Command & General Staff College Survey No. 1., Fort Leavenworth 1982.
Pokaż w Google Scholar
Westbrook T, Aircraft vulnerability to politically motivated Radio Frequency Interference (RFI) in Eastern Europe, „Security and Defence Quarterly”, t. 46, nr 2. DOI: https://doi.org/10.35467/sdq/178249.
Pokaż w Google Scholar
Wrzosek M., Polityczno-militarne uwarunkowania rosyjskiej „wojskowej operacji specjalnej” w Ukrainie, „PTU” 2023, t. 167, nr 5, s. 9–31. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.2992.
Pokaż w Google Scholar
Yurdatapan A., Süngü T., Russian invasion on Ukraine: military dimension, „Kwartalnik Bellona” 2022, t. 708, nr 1, s. 29–44. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8717.
Pokaż w Google Scholar
Alioth Group, https://foundation.alioth.group/en/russian-su-35-super-flanker-shot-down-by-its-own-air-defense-systems/, „Russian Su–35 Super Flanker shot down by its own air defense systems” (dostęp: 06.10.2023).
Pokaż w Google Scholar
Arkin W., Newsweek, https://www.newsweek.com/putins-bombers-could-devastate-ukraine-hes-holding-back-heres-why-1690494/ “Putin’s bombers could devastate Ukraine but he’s holding back. Here’s why’” (dostęp: 30.05.2022).
Pokaż w Google Scholar
Axe D., https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/01/15/russia-had-21-a-50-and-il-22-planes-for-relaying-commands-from-top-hqs-ukraine-just-blew-up-two-of-them, „Russia Had 21 A-50 and Il-22. Planes for Relaying Commands from Top HQs. Ukraine Just Blew Up Two of Them, Forbes”, (dostęp: 18.01.2024).
Pokaż w Google Scholar
Axe D., Forbes, https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/03/09/first-ukraine-shoots-down-two-of-russias-a-50-radar-planes-then-russia-prepares-a-replacement-a-50-so-ukraine-targets-the-replacement-at-its-factory, „First, Ukraine Shoots Down Two of Russia’s A-50 Radar Planes. Then Russia Prepares A Replacement A-50. So Ukraine Targets Its Factory”, (dostęp: 18.07.2024).
Pokaż w Google Scholar
Bagirova N., Stolyarov G., https://www.reuters.com/world/asia-pacific/azerbaijan-airlines-flight-was-downed-by-russian-air-defence-system-four-sources-2024-12-26/, „Russian air-defense system downed Azerbaijan plane, sources say” (dostęp: 26.12.2024).
Pokaż w Google Scholar
Bakuła K., https://defence24.pl/sily-zbrojne/stacje-radarowe-pod-mariupolem-zostaly-zniszczone, „Ukraińska stacja radarowa pod Mariupolem została zniszczona” (dostęp: 28.02.2022).
Pokaż w Google Scholar
BBC News, https://www.bbc.com/news/world-europe-28357880MH17, „Ukraine plane crash: What we know” (dostęp: 26.02.2020).
Pokaż w Google Scholar
Bisht I. S., https://thedefensepost.com/2022/07/19/russia-downs-own-aircraft/, „Russian Air Defense Mistakenly Downs Own Aircraft in Ukraine” (dostęp: 19.07.2022).
Pokaż w Google Scholar
Britannica, https://www.britannica.com/event/Malaysia-Airlines-flight-17, „Malaysia Airlines flight 17” (dostęp: 27.12.2024).
Pokaż w Google Scholar
Cole B., https://www.newsweek.com/ukraine-russia-sukhoi-crash-su-27-1885226, „Russia Shoots Down Its Own Su-27 Fighter Jet Over Black Sea: Kyiv” (dostęp: 30.03.2024).
Pokaż w Google Scholar
Цензор.НЕТ, https://censor.net/ua/news/3535936/chomu-ukrayini-zbyly-vlitku-sviyi-f-16, „ЧУкраїна влітку збила свій F-16 через відсутність системи "свій-чужий" на Patriot, - The Wall Street Journal Джерело: https://censor.net/ua/n3535936” (dostęp: 15.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
FORSAL.PL, https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/9762888,szwedzki-radar-w-ukrainskim-niebie-ale-najpierw-f-16-do-poprawki-a-c.html, „Szwedzki radar w ukraińskim niebie, ale najpierw F-16 do poprawki! A co z polskimi F-16...” (dostęp: 23.03.2025).
Pokaż w Google Scholar
Juraszek P., https://www.msn.com/pl-pl/wiadomosci/other/siej%C4%85-postrach-w-ukrainie-mocarstwo-mo%C5%BCe-potroi%C4%87-ich-produkcj%C4%99/ar-AA1AsQOY?ocid=msedgntp&pc=ACTS&cvid=6e86dc1105654ecc9af438ed270a3ab4&ei=25, „Sieją postrach w Ukrainie. Mocarstwo może potroić ich produkcję”, (dostęp: 07.03.2025).
Pokaż w Google Scholar
Kovalenko V., https://newsukraine.rbc.ua/news/british-intel-russia-may-have-downed-own-1712399806.html, „British intel: Russia may have downed own Su-27 over Crimea in March” (dostęp: 04.04.2024).
Pokaż w Google Scholar
Коваль С., https://ua.krymr.com/a/ppo-krym-ukraina-slipyt-viyna-rosia/33225157.html, “Битва за небо. Україна «сліпить» російську ППО у Криму” (dostęp: 03.05.2025).
Pokaż w Google Scholar
Коваль С., https://ua.krymr.com/a/spetsoperatsia-hur-krym-znyschena-tekhnika-rls-podliot/33220213.html, “Спецоперація ГУР в анексованому Криму: що відомо про знищену техніку та наскільки вона важлива” (dostęp: 23.05.2025).
Pokaż w Google Scholar
Kucharczyk M., https://wydarzenia.interia.pl/raport-ukraina-rosja/news-fatalna-pomylka-rosjan-zestrzelili-wlasny-mysliwiec,nId,7057081, „Fatalna pomyłka Rosjan. Zestrzelili własny myśliwiec”(dostęp: 19.01.2024).
Pokaż w Google Scholar
@LXSummer1,https://x.com/LXSummer1/status/1910088810060251598?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1910088810060251598%7Ctwgr%5E9b4346398d7489f72862ac4f0f168b3a0fa2bb65%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Ftech.wp.pl%2Fpomylili-smiglowiec-z-dronem-powazna-pomylka-rosjan7144528029764544a, „Moscow Region, Russia” (film) (dostęp: 10.04.2025).
Pokaż w Google Scholar
Newsweek, https://www.newsweek.com/russia-air-force-fighter-jets-helicopters-ukraine-war-1820623, „One in Five of Russian Air Force Losses During War Self-Inflicted” (dostęp: 23.08.2023).
Pokaż w Google Scholar
Newdick T., T. Rogoway, https://www.twz.com/news-features/ukraine-getting-swedish-airborne-early-warning-radar-planes-is-a-big-deal, “Ukraine Getting Swedish Airborne Early Warning Radar Planes Is A Big Deal,” The War Zone, May 29, 2024 (dostęp: 23.03.2025).
Pokaż w Google Scholar
NV Україна, https://nv.ua/ukr/ukraine/events/su-25-rosiyani-zbili-vlasniy-litak-nad-donechchinoyu-novini-ukrajini-50456128.html, „У Мережі повідомляють, що росіяни збили власний Су-25 на Донеччині — фото, відео” (dostęp: 19.12.2024).
Pokaż w Google Scholar
Oko.press, https://oko.press/czy-niechlujny-rosyjski-plan-obronny-dywan-doprowadzil-do-katastrofy-samolotu-pasazerskiego, „Czy niechlujny rosyjski plan obronny „Dywan” doprowadził do katastrofy samolotu pasażerskiego?” (dostęp: 27.12.2024).
Pokaż w Google Scholar
PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/nowe-informacje-w-sprawie-katastrofy-lotniczej-w-kazachstanie, „Nowe informacje w sprawie katastrofy lotniczej w Kazachstanie” (dostęp: 04.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
SOFX, https://www.sofx.com/ukraines-innovative-sky-fortress-system-successfully-counters-russian-drones/, „Ukraine’s Innovative “Sky Fortress” System Successfully Counters Russian Drones” (dostęp:25.07.2025).
Pokaż w Google Scholar
The New Voice, https://english.nv.ua/nation/ukraine-intelligence-confirms-damage-to-russian-a-50-aircraft-in-taganrog-aircraft-plant-strike-50400816.html, „At Least One Russian A-50 AWACS Damaged in Drone Attack on Taganrog Aircraft Plant – HUR Source”, (dostęp: 13.07.2024).
Pokaż w Google Scholar
The Wall Street Journal, https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/02/14/7498420/, „WSJ: Ukraine may have shot down its F-16 over summer due to "US overcautiousness" (dostęp: 14.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
The Wall Street Journal, https://www.wsj.com/opinion/did-u-s-caution-cost-ukraine-a-flying-ace-pilot-war-against-russia-f-16s-c4f205c7, „Did U.S. Caution Cost Ukraine a Flying Ace?” (dostęp: 14.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
TVN24BIS, https://tvn24.pl/swiat/katastrofa-lotu-mh17-sad-w-holandii-wydal-wyrok-po-zestrzeleniu-boeinga-777-st6224645, „Tragiczny lot MH17. Osiem lat po zestrzeleniu Boeinga 777 sąd w Holandii wydał wyrok” (dostęp: 17.11.2022).
Pokaż w Google Scholar
WP tech, https://tech.wp.pl/prawda-wyszla-na-jaw-ukraincy-sami-zestrzelili-swojego-f-16,7125433976167232a, „Prawda wyszła na jaw. Ukraińcy sami zestrzelili swojego F‑16”(dostęp: 15.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
Ukrinform, https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3801403-rosiani-sami-zbili-svij-sturmovik-su25-komanduvac-povitranih-sil.html#:~:text, „Росіяни самі збили свій штурмовик Су-25 - командувач Повітряних Сил” (dostęp: 20.12.2023).
Pokaż w Google Scholar
Ukrinform, https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3537509-rosiani-zbili-vlasnij-vertolit-ka52-v-nebi-hersonsini.html, „Pосіяни збили власний вертоліт Ка-52 в небі Херсонщини, Укрінформ”(dostęp: 05.02.2025).
Pokaż w Google Scholar
Unian, https://www.unian.ua/world/ka-29-rosiyska-ppo-zbila-vlasniy-litak-12673107.html, „Російська ППО збила власний гелікоптер Ка-29, - ЗМІ” (dostęp: 21.06.2024).
Pokaż w Google Scholar
United24 Media, https://united24media.com/latest-news/ukraines-f-16-destroys-russian-su-35-in-first-air-battle-backed-by-swedish-awacs-8983, „Ukraine’s F-16 Reportedly Destroys Russian Su-35 in First Air Battle, Backed by Swedish AWACS” (dostęp: 09.06.2025).
Pokaż w Google Scholar
WP tech, https://www.msn.com/pl-pl/wiadomosci/polska/pomylili-%C5%9Bmig%C5%82owiec-z-dronem-powa%C5%BCna-wpadka-rosjan/ar AA1CEuXE?ocid=msedgntp&pc=ACTS&cvid=9b2e87bbe34246e2a9137e5b42bd9948&ei=17, „Pomylili śmigłowiec z dronem. Poważna wpadka Rosjan” (dostęp: 15.04.2025).
Pokaż w Google Scholar
WP tech, https://tech.wp.pl/rosjanie-znow-to-zrobili-kolejny-super-flanker-stracony,6949316447242848a, „Rosjanie znów to zrobili. Kolejny Super Flanker stracony” (dostęp: 06.10.2023).
Pokaż w Google Scholar
YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=m1uZkmLHic8Russian anti-aircraft system may have struck, „Azerbaijan plane that crashed: US official” (dostęp: 26.12.2024).
Pokaż w Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 SYLWESTER LUBIEJEWSKI
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
